Artykuly
Recenzje
Zespoly
Bazar
MP3
Forum
Chat
Linki
 

login:
has│o:
Nowy










Pierwsza lista stron folkowych.

Listinus Toplisten




Hedningarna - Muzyka Pogan


O TY Ukko i TY Akka
Wiatr├│w i pogody tkacze

Modły wznoszę do Wszechwładców
Wiruj─ůcy zbud┼║cie wiatr

Wiruj─ůcy zbud┼║cie wiatr
Smagaj─ůc─ů burz─Ö stw├│rzcie

Przydro┼╝ne pnie wyrwijcie
Sosny przyjeziorne przetrzebcie

Korony wielkich dębów połamcie
Niezłomne korzenie w drzazgi rozgniećcie

O powstań Wietrze! Dalej, dmij i grzmij
Sroż się nawałnico, wniwecz wszystko obróć

O powstań Wietrze! Dalej, dmij i grzmij
Szalej w┼Ťciekle nieujarzmiona Naturo!

Dmuchaj o Wietrze cho─çby sze┼Ť─ç lat z g├│r─ů
Przez siedem z g├│r─ů wiosen p─Öd┼║

Gnajcie kipiele w potokach
Mknijcie chy┼╝o s─Ödziwe wody

Gnaj i Ty kipielom podobny
I triumfuj w wyzwoleniu

Miarowy rytm b─Öbn├│w szama┼äskich, czczenie b├│stw i si┼é natury, prastare obrz─Ödy druid├│w, kult macierzy i rod├│w zwierz─Öcych. Nie... Nie chodzi o obrz─ůdek, raczej o poga┼ästwo muzyczne, o neodruid├│w, kt├│rzy nawi─ůzali do tradycji praojc├│w w nazwie szwedzkiej grupy folkowej, a tak┼╝e misternie wpletli motywy ludowe do swej tw├│rczo┼Ťci. Zesp├│┼é wy┼éoni┼é si─Ö z proch├│w praojc├│w niczym feniks w roku 1987. Piewcami by┼éo trzech szwedzkich student├│w szko┼éy ludowej w Skinnskatteberg ( notabene maj─ů oni blisko do Laponii, gdzie do tej pory ┼╝ywa jest tradycja dawnych wierze┼ä, wi─Öc nie ma si─Ö co dziwi─ç ): Hallbus Totte Mattsson, Anders Stake ( p├│┼║niej zmieni┼é nazwisko na Norrude ) oraz Bj├Ârn Tollin. Nazwa zespo┼éu pochodzi podobno od stwierdzenia jednego z przyjaci├│┼é Totte Mattssona, kt├│ry s┼éysz─ůc niesamowite odg┼éosy instrument├│w podczas jednej z pr├│b wykrzykn─ů┼é: "To jakie┼Ť poga┼äskie granie!".
W rok od pocz─ůtku dzia┼éalno┼Ťci ca┼éa tr├│jka napisa┼éa muzyk─Ö do sztuki Petera Oscarssona zatytu┼éowanej 'Den Stora Vreden', czyli 'Wielki Gniew'. Ca┼éy teatr w G├Ąvle rozbrzmiewa┼é d┼║wi─Ökami wykonywanymi na ┼╝ywo przez to intryguj─ůce trio. Muzyka doskonale ilustrowa┼éa tajemniczy, diabelski klimat przedstawienia, dlatego w kr├│tkim czasie zyska┼éa niema┼éy rozg┼éos. W 1989 ukaza┼éa si─Ö d┼éugo oczekiwana i ju┼╝ owiana mistyczn─ů legend─ů pierwsza p┼éyta, zatytu┼éowana po prostu 'Hedningarna', kt├│ra wydana zosta┼éa przez Alice Records.
Dni ucieka┼éy, a muzycy b┼é─ůdz─ůc zapewne po le┼Ťnych ost─Öpach wpadli na trop dw├│ch kobiet, kt├│re w r├│wnym stopniu zafascynowane by┼éy kultur─ů i co wa┼╝niejsze, muzyk─ů skandynawskich przodk├│w. Rado┼Ťci ze spotkania by┼éo co nie miara, a wszyscy wraz przyst─ůpili od razu do wsp├│┼épracy tak, ┼╝e ludzie wko┼éo si─Ö dziwowali c├│┼╝ to za odg┼éosy piekielne z lasu si─Ö dobywa┼éy. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e ich ┼Ťwidruj─ůce g┼éosy czarownic idealnie wkomponowuj─ů si─Ö w niepokorn─ů muzyk─Ö. W 1991 roku Sanna Kurki - Suonio i Tellu Paulasto, bo tak nazywa┼éy si─Ö dwie, tajemnicze niewiasty razem z ca┼éym zespo┼éem rozpocz─Ö┼éy wsp├│┼éprac─Ö ze szwedzk─ů wytw├│rni─ů Silence Records. Tam dopiero ca┼éy kwintet mia┼é okazj─Ö zasmakowa─ç wzmocnionego przez aparatur─Ö studyjn─ů brzmienia i m├│g┼é do woli eksperymentowa─ç z najprzer├│┼╝niejszymi instrumentami, z kt├│rych wi─Ökszo┼Ť─ç zosta┼éa dawno zapomniana przez wsp├│┼éczesnych. Wkr├│tce drog─Ö niewiernych tw├│rc├│w zacz─Ö┼éy roz┼Ťwietla─ç promienie chwa┼éy. Termin niewierno┼Ťci nawi─ůzuje nie tylko do tradycji, ale r├│wnie┼╝ do kierunku rozwoju muzycznego cz┼éonk├│w zespo┼éu, kt├│rzy za nic mieli obowi─ůzuj─ůce trendy i wbrew nim zacz─Öli penetrowa─ç rejony dot─ůd nie poznane, tworz─ůc zupe┼énie now─ů stylistyk─Ö. Kolejny, bardzo dobry album 'Kaksi' (co po fi┼äsku oznacza dwa), wydany we wrze┼Ťniu 1992 roku zyska┼é ogromny rozg┼éos i ju┼╝ w 5 miesi─Öcy p├│┼║niej HEDNINGARNA nagrodzona zosta┼éa nagrod─ů Grammy, sprzedaj─ůc 35 000 egzemplarzy w samej tylko Szwecji. Media prze┼Ťciga┼éy si─Ö w raportach na temat genialnej grupy, kt├│ra z muzealnych instrument├│w wydobywa zupe┼énie wsp├│┼éczesne d┼║wi─Öki. Tak naprawd─Ö to muzealne one nie by┼éy, bo cz─Ö┼Ť─ç jako fascynaci, zbudowali sami arty┼Ťci, a niekt├│re tylko odnowili i przystosowali do pod┼é─ůczenia do wzmacniaczy. Czy┼╝by sukces ten mia┼é oznacza─ç, ┼╝e na P├│┼énocy p┼éynie jeszcze w ludziach gor─ůca krew Wiking├│w?
W 1994 ujrza┼é ┼Ťwiat┼éo dzienne genialny kr─ů┼╝ek 'Tr├Ą', (czyli drzewo), co by┼éo okazj─ů do niezwyk┼éej imprezy maj─ůcej miejsce w ogromnym sza┼éasie nomad├│w w jednej z dzielnic Sztokholmu. Nied┼éugo potem pi─Öcioro Pradawnych wyst─ůpi┼éo na festiwalu w Roskilde, a publiczno┼Ť─ç ca┼éej Europy mia┼éa okazj─Ö pozna─ç tych ┼╝ywio┼éowych szaman├│w, podczas najprzer├│┼╝niejszych festiwali w 1995 roku. Niestety Sanna i Tellu nie mog┼éy bra─ç udzia┼éu w powstawaniu nowego dzie┼éa, poniewa┼╝ by┼éy coraz bardziej wyczerpane nieustannymi podr├│┼╝ami na kolejne wyst─Öpy. Wola┼éy te┼╝ spokojnie i w zaciszu domowym odpocz─ů─ç od spraw wielkiego ┼Ťwiata, do czego przyczyni┼é si─Ö fakt, ┼╝e znalaz┼éy si─Ö w tym czasie w stanie b┼éogos┼éawionym. Pragn─Ö┼éy te┼╝ uko┼äczy─ç studia na presti┼╝owej Akademii Sibeliusa. Tellu maj─ůc do wyboru rodzin─Ö i zesp├│┼é wybra┼éa to pierwsze i wkr├│tce na jej miejsce pojawi┼éa si─Ö w 1996 Anita Lehtola od razu udowadniaj─ůc sw─ů warto┼Ť─ç podczas festiwalu w Holandii i koncercie w Madrycie.
W poszukiwaniu spokoju podstawowy trzon zespo┼éu, czyli trzech Niewiernych zaw─Ödrowa┼éo do Falun, gdzie zbudowali zaciszne studio nagra┼ä o nazwie 'Hednavisionen'. Nowy album nagrany zosta┼é niestety bez charyzmatycznych wokalistek, dlatego r├│┼╝ni si─Ö troch─Ö od poprzednich dw├│ch, poniewa┼╝ dziki ┼Ťpiew kobiet nadawa┼é charakterystycznego brzmienia o kt├│re 'Hippjokk', wydany w lutym 1997 roku jest ubo┼╝szy. Podczas jego powstawania muzycy postanowili si─Ögn─ů─ç jeszcze g┼é─Öbiej do korzeni i nagra─ç album stricte folkowy. Nie mogli jednak powstrzyma─ç si─Ö od eksperymentowania z nowymi brzmieniami, dlatego nie mo┼╝na nazwa─ç tej p┼éyty tradycyjn─ů. Ten projekt zawiera r├│wnie┼╝ nowy element, mianowicie bogatszy jest o tradycyjny lapo┼äski ┼Ťpiew - jojk, wykonywany przez Wimme Saariego, kt├│ry u┼╝yczy┼é ju┼╝ swego g┼éosu w jednym z utwor├│w na p┼éycie 'Tr├Ą'. Przez ma┼ée studio przewin─Ö┼éo si─Ö sporo ludzi, kt├│rzy wzbogacili nowe dzie┼éo o nowe elementy. Johan Liljemark doda┼é d┼║wi─Öki didgeridoo, Knut Reiersrud zagra┼é gitarowe solo. Pojawi┼éa si─Ö te┼╝ posta─ç jeszcze jednego druida, basisty Ulfa Ivarssona (zdj─Öcie), kt├│ry wyst─Öpowa┼é ze swoimi bra─çmi przez dwa lata, jednak zdecydowa┼é si─Ö opu┼Ťci─ç ich zast─Öpy tu┼╝ przed nagraniem nowego albumu.
W zimie roku 1998 zjednoczone si┼éy damsko-m─Öskie postanowi┼éy poszuka─ç inspiracji w Karelii, le┼╝─ůcej na granicy rosyjsko - fi┼äskiej. Tam zachowa┼é si─Ö zwyczaj ┼Ťpiewania run, czyli pie┼Ťni przodk├│w przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Tam te┼╝ Elias L├Ânnrot zbiera┼é wszystkie epickie opowie┼Ťci ┼Ťpiewane, kt├│re p├│┼║niej wesz┼éy w sk┼éad eposu narodowego Fin├│w - Kalevali. Wszystkich oczarowa┼éa prostota i dobroduszno┼Ť─ç mieszka┼äc├│w tego regionu oraz ich prastara i wci─ů┼╝ ┼╝ywa tradycja. Wkr├│tce powsta┼é nowy materia┼é, muzyka wyciszona i bardziej akustyczna oparta w sporej cz─Ö┼Ťci na karelskiej muzyce ludowej. Tym razem wi─Öc ch─Ö─ç powrotu do korzeni wzi─Ö┼éa g├│r─Ö nad nowoczesnymi zap─Ödami muzyk├│w. Zaraz potem Bj├Ârn i Totte postanowili najwyra┼║niej odpocz─ů─ç troch─Ö od rodzimej formacji, wzi─Öli wi─Öc udzia┼é w nagraniu beztroskich ta┼äc├│w z grup─ů 'Boot', a Sanna r├│wnie┼╝ wykorzysta┼éa chwile wytchnienia aby przygotowa─ç swoj─ů solow─ů p┼éyt─Ö. Oba albumy ukaza┼éy si─Ö w 1999 roku nak┼éadem Silence Records. Tak┼╝e w tym roku zosta┼é wydany album 'Karelia Visa', nowe, poga┼äskie dziecko, a zesp├│┼é zn├│w w dobrej formie ruszy┼é w tras─Ö po Skandynawii oraz Stanach Zjednoczonych. W Minneapolis zagra┼é nawet do przedstawienia tanecznego opartego na ich muzyce. "Pie┼Ť┼ä Karelii" to jak dot─ůd ostatnie dzie┼éo niesamowicie oryginalnej i charyzmatycznej formacji 'Hedningarna'.
W czym tkwi fenomen tej grupy? Dlaczego tak porusza ca┼ée masy ludzi? C├│┼╝ takiego jest w tych d┼║wi─Ökach starych instrument├│w i ludowych melodiach zaaran┼╝owanych na nowo? No w┼éa┼Ťnie...jest co┼Ť takiego, co nie pozwala przej┼Ť─ç obok tej muzyki oboj─Ötnie. Wszyscy cz┼éonkowie zgodnie twierdz─ů, ┼╝e ca┼éa magia ukryta jest w┼éa┼Ťnie w instrumentach, ┼╝e w ich ┼Ťrodku jest jaki┼Ť Duch, kt├│ry wydobywa tak tajemnicze brzmienie. Wystarczy tylko umiej─Ötnie je nag┼éo┼Ťni─ç, aby wszyscy us┼éyszeli jak te Duchy przemawiaj─ů... Istnieje jeszcze jedno przypuszczenie. Ot├│┼╝ muzyka 'Hedningarny' ma swe korzenie w kulturze staroskandynawskiej i odnosi si─Ö do wra┼╝liwej duchowo┼Ťci s┼éuchaczy. A przecie┼╝ cz┼éowiek r├│wnie┼╝ potrzebuje by─ç zakorzenionym w jakiej┼Ť tradycji. A u Skandynaw├│w pami─Ö─ç o tradycji jest czym┼Ť bardzo osobistym, dla wielu z nich, czym┼Ť najwa┼╝niejszym. Okazuje si─Ö tymczasem, ┼╝e nie tylko dla nich ale i dla innych narodowo┼Ťci r├│wnie┼╝. Mo┼╝e wszyscy oddani fani czuj─ů w sobie jaki┼Ť zwi─ůzek z pranordyckimi przodkami. Na pewno co┼Ť w nich od┼╝ywa i przypomina o sobie, kiedy s┼éuchaj─ů tego echa, kt├│re wzywa zagubionych potomk├│w do swojej ojczyzny.
Nie mo┼╝na zapomnie─ç o tych, kt├│rzy swoj─ů odwag─ů wyznaczyli nowy kierunek, ┼éami─ůc dotychczasowe normy, obowi─ůzuj─ůce w┼Ťr├│d artyst├│w ludowych. Wyznaczyli zupe┼énie nowe kanony, przekroczyli granice i nadali tradycyjnej muzyce nowoczesne formy, tchn─Öli ┼Ťwie┼╝─ů si┼é─Ö i udowodnili, ┼╝e tradycja d┼éugo jeszcze pozostanie ┼╝ywa w┼Ťr├│d lud├│w P├│┼énocy. Co wi─Öcej nie byli nigdy krytykowani przez zamkni─Öte ┼Ťrodowisko fundamentalist├│w folkowych w Skandynawii, lecz spotkali si─Ö z ich ┼╝yczliwym przyj─Öciem.
O tej niezwyk┼éej podr├│┼╝y w czasie i w przestrzeni w jak─ů zaprasza s┼éuchacza 'Hedningarna' recenzenci napisali setki tekst├│w, u┼╝ywaj─ůc wymy┼Ťlnych por├│wna┼ä i wysublimowanych komplement├│w. Dopatrywano si─Ö w tym fi┼äsko-szwedzkim kwintecie inspiracji rockiem, bluesem i muzyk─ů dance, nazywano ich technoszamanami i pra- skandynawskimi trip-hopowcami. I jest w tym wszystkim troch─Ö racji. Bo jednocz─ů oni wiele gatunk├│w rozwijaj─ůc je w jeden, piorunuj─ůcy koncept. Ich korzenie wyrastaj─ů z tradycji pranordyckiej, ale rozga┼é─Öziaj─ů si─Ö na ca┼éy ┼Ťwiat.
Jak najlepiej scharakteryzowa─ç t─ů ekscytuj─ůc─ů muzyk─Ö, kt├│r─ů tworz─ů "Poganie"? Jest ona przede wszystkim bardzo emocjonalna i obrazowa. Skojarzenia z omsza┼éymi borami, dzikimi pustkowiami Laponii, tajemniczymi g┼éosami dochodz─ůcymi z g┼éuszy, z wpatrzonymi ┼Ťlepiami wilk├│w, ┼éomotem skrzyde┼é poluj─ůcego jastrz─Öbia ┼éatwo nasuwaj─ů si─Ö na my┼Ťl, gdy zamknie si─Ö oczy s┼éuchaj─ůc ich p┼éyt. Jest te┼╝ bardzo charakterystyczna je┼Ťli wzi─ů─ç pod uwag─Ö akustyk─Ö. Wiele utwor├│w opartych jest na ci─Ö┼╝kim, pot─Ö┼╝nym rytmie wsamplowanego b─Öbna. Do tego rytmu cz─Östo dochodzi kolejny element jakim jest powtarzanie tego samego d┼║wi─Öku przez ca┼éy czas i tworzenie w ten spos├│b t┼éa na kt├│rym opiera si─Ö melodia. Taki zabieg nazywa si─Ö angielskim s┼éowem, drone. Jego funkcj─Ö pe┼éni lira korbowa, z kt├│rej wydobywaj─ů si─Ö ┼éatwo poznawalne, pi─Ökne i intryguj─ůce d┼║wi─Öki przypominaj─ůce odleg┼ée miauczenie. Na tym tle opiera si─Ö melodia grana najpierw w durowej tonacji, a p├│┼║niej powtarzana w molowej. Na przemian grane te same d┼║wi─Öki ale w r├│┼╝nych skalach prowadz─ů ze sob─ů nastrojowy dialog. Czasem na zasadzie ronda melodia ewoluuje poprzez zmiany b─ůd┼║ tonacji, b─ůd┼║ instrumentu. Zazwyczaj prowadz─ůc─ů skrzypce i lira, ale rol─Ö t─ů przejmuj─ů te┼╝ flet wierzbowy, dudy szwedzkie czy inne ludowe twory o dziwnych, szwedzkich nazwach. Bogactwo instrument├│w tworzy bogactwo i wielo┼Ť─ç barw. Nie brakuje lutni, harfy smyczkowej, rogu koziego, kanteli. Ca┼éo┼Ťci dope┼éniaj─ů dramatyczne g┼éosy wokalistek, kt├│re przywodzi─ç mog─ů na my┼Ťl bu┼égarskie za┼Ťpiewki ludowe, wykonywane np. przez 'Trio Bulgarka'. Teksty opowiadaj─ů o wielu sprawach zwi─ůzanych z ci─Ö┼╝kim ┼╝yciem, o naturze, ┼Ťmierci, pokonywaniu trudno┼Ťci i parciu naprz├│d, o pierwotnej, naturalnej mi┼éo┼Ťci prostych ludzi. Pojawia si─Ö wiele pie┼Ťni b─Öd─ůcych hymnami do fi┼äskich bog├│w, cz─Öste s─ů motywy mitologiczne, a gdzieniegdzie nawet wyst─Öpuj─ů jako bohaterowie istoty z wierze┼ä jak na przyk┼éad wilko┼éaki (wspania┼éa opowie┼Ť─ç zatytu┼éowana "Godzina wilka" na p┼éycie 'Tr├Ą'), czy krasnoludy. W wi─Ökszo┼Ťci s─ů to wolne aran┼╝acje poda┼ä i przekaz├│w ludowych. Wszystko razem tworzy nieziemski klimat nie do opisania. Trudno oprze─ç si─Ö wra┼╝eniu, ┼╝e nie pl─ůsa si─Ö w lnianej koszuli w ekstatycznym rytuale, bo przecie┼╝ czu─ç zapach ognia, s┼éycha─ç przywo┼éania. R─Öce b┼é─ůdz─ů po korze drzewa... Podsumowuj─ůc w jednym zdaniu: 'Hedningarna' to praskandynawska, poga┼äska muzyka ziemi.

Ukko, najwy┼╝szy panie
Dziadku stary na niebiosach
Wyci─ůgnij sw├│j miecz ognisty
we krwi ┼╝miji umaczany
Wyci─ůgnij go ze szkar┼éatnej pochwy

Skrzesaj ognia, ojcze wiatr├│w
Wy┼Ťlij b┼éyskawic─Ö V├Ąino
Ponad bezkresnymi wodami
Ponad falami m├│rz szerokich

Pan ┼Ťmierci skrzesa┼é ognia
Wyslal błyskawicę Mędrzec
P┼éomie┼ä zap┼éon─ů┼é w sercu
iskry w┼éa┼Ťnie tam kieruj─ůc
Rozpalił lędźwia młodzieńca
Rozpali┼é pier┼Ť dziewicy


Przy pisaniu tego artykułu wykorzystałem materiały w języku szwedzkim i angielskim opublikowane w internecie.

Ahti
Artyku┼é otrzymali┼Ťmy dzi─Öki uprzejmo┼Ťci autora. Po raz pierwszy opublikowany w internetowym zinie "Nautilius".