Choinka ubrana własnoręcznie wykonanymi ozdobami ma szczególny charakter — każda ozdoba ma historię, każda kojarzy się z chwilą, gdy ją tworzyłeś. W Polsce tradycja ozdabiania choinki sięga XIX wieku, a wiele dawnych technik jest dziś na nowo odkrywanych. Oto jak stworzyć świąteczne ozdoby w stylu folk.
Ozdoby ze słomy
Słoma jest jednym z najstarszych materiałów do tworzenia ozdób świątecznych w Polsce. Słomiane gwiazdki, pająki i krzyże znane są szczególnie z tradycji kurpiowskiej i podlaskiej, gdzie zdobiły domy na Boże Narodzenie od co najmniej XIX wieku.
Słomiana gwiazdka to jedno z prostszych do wykonania ozdób. Potrzebujesz suchych słomek żytnich lub pszennych, nici i kleju. Słomki tnie się na równe odcinki (5–15 cm), a następnie skleja lub wiąże w gwiazdkę przez łączenie par pod kątem prostym. Efekt jest minimalistyczny, naturalny i doskonale wpisuje się w scandynawsko-folk estetykę.
Słomiany pająk (pająk kościelny) to bardziej złożona kompozycja — przestrzenna forma zawieszona nad stołem lub pod sufitem. Tradycyjnie zdobiły polskie domy podczas Bożego Narodzenia. Buduje się go przez połączenie słomek w trójwymiarową gwiazdę, często uzupełnioną kolorowymi frędzlami z bibuły lub wełny.
Słomiane serce i aniołki to kolejne proste formy — słomki gnie się w kształt, wiąże nitką i zawiesza na choince. Słoma jest materiałem przyjaznym dzieciom i bezpiecznym do pracy.
Ozdoby z bibuły
Ozdoby z bibuły to domena bibułkarstwa — sztuki opisanej szerzej przy okazji kwiatów z bibuły. Na choinkę robi się przede wszystkim: ozdobne kulki, kwiatki, rozety i girlandy.
Bibułowa kula to prosta, efektowna ozdoba. Wycinasz kółka z bibuły, składasz je na pół i na ćwierć, spinasz w środku przez przekłucie igłą i rozwijasz w kulę. Kula z 20–30 kółek daje efektowną, puszystą ozdobę. W kolorach biało-czerwonych, złoto-zielonych lub wielobarwnych — wybierasz paletę folk.
Bibułowe girlandy to kilkumetrowe łańcuchy z rozet lub kwiatów połączonych nitką. Mogą zastąpić tradycyjne łańcuchy bombkowe lub uzupełnić je jako dekoracja wokół okna.
Bibułowe kwiaty na choinkę — miniaturowe wersje kwiatów opisanych w artykule o bibułkarstwie — wyglądają szczególnie pięknie wśród zielonych gałązek. Czerwone maki, biało-złote stokrotki i mini-róże w kolorach polskiej flagi to naturalny folk-akord na choince.
Ozdoby z filcu
Filc to materiał idealny do tworzenia prostych ozdób choinkowych. Nie strzępi się na krawiężkach, więc nie trzeba wykańczać krawędzi. Dostępny jest w dziesiątkach kolorów, miękki i łatwy w krojeniu i szyciu.
Filcowe gwiazdki, choineczki i serca to klasyka. Wytnij dwie identyczne kształty, zszyj je pozostawiając otwór, wypchaj watą lub trocinami, pozamykaj i przyszyj pętelkę do zawieszenia. Prosta metoda, powtarzalna nieograniczoną liczbę razy.
Folk ozdoby z filcu: wytnij z filcu kształty znanych motywów ludowych — konika (związanego z tradycją kurpiowską), gwizdka (ptaszka glinianego z tradycji opoczyńskiej), serca z wyciętymi ornamentami. Możesz wzbogacić je haftem lub akrylowymi farbkami.
Szopka filcowa to bardziej ambitny projekt. Małe figurki z filcu (Maryja, Józef, zwierzęta, aniołki) tworzone przez kilka wieczorów dają wyjątkową dekorację świąteczną, którą można przekazywać z pokolenia na pokolenie.
Bombki malowane
Tradycja malowania bombek szklanych jest żywa w polskim rękodzielnictwie. W Karpaczu i okolicach działa kilka pracowni wytwarzających ręcznie malowane bombki szklane — wzory nawiązują do śląskiej i dolnośląskiej tradycji bożonarodzeniowej.
Bombki do samodzielnego malowania możesz kupić w sklepach z artykułami plastycznymi lub w Internecie. Dostępne są szklane bombki w formie kul, dzwonów i łez — z lakierowanym lub matowym wnętrzem.
Do malowania bombek używa się farb do szkła lub akrylowych z lakierem wykańczającym. Motywy folk — łowickie kwiaty, kaszubskie tulipany, bolesławieckie wzory — świetnie sprawdzają się na okrągłej powierzchni bombki. Cienki pędzel i pewna ręka wystarczą.
Bombki z brokatem i bibułą to inny styl: bombkę pokrywa się warstwą kleju, a następnie wklepuje kolorowy brokat lub przykrywa wycinankami z bibuły. Decoupage na bombce to technika bardzo przystępna dla dzieci.
Gwiazdka betlejemska DIY
Wieloramienna gwiazda to jeden z najważniejszych symboli Bożego Narodzenia. W Polsce tradycja szopki i gwiazdy betlejemskiej jest żywa w różnych regionach.
Gwiazda z papieru (origami) to szybka i prosta opcja. Złożona z kwadratów papieru (technika origami lub kirigami) może być biała, złota lub barwna. Zawieszona na nitce błyszczy w świetle choinkowych lampek.
Gwiazda ze słomek i drutu to tradycyjna technika: drutu używa się jako szkieletu, na który nawija się słomki. Efekt jest rustykalny i bardzo dekoracyjny — gwiazdy tego typu tradycyjnie zdobią polskie szopki bożonarodzeniowe.
Gwiazda z patyczków (craft sticks) to popularna technika dla dzieci. Patyczki kleją się klejem na gorąco w gwiazdę ośmio- lub szesnastoramienną, a następnie maluje lub ozdabia naturalnymi elementami.
Ozdoby z drewna
Drewniane ozdoby choinkowe mają długą tradycję w alpejskich i karpackich regionach Europy. W Polsce Podhale i Beskidy są naturalnymi centrami wyrobu drewnianych ozdób.
Tradycyjne wyroby z drewna to przede wszystkim toczone i rzeźbione bombki, figurki zwierząt (konik, niedźwiedź, jelenie), aniołki i serca. Rzeźbione w lipowym drewnie, zdobione farbami lub wypalaniem pirografem, mają naturalny, ciepły charakter.
Dla początkujących dostępne są zestawy do malowania gotowych drewnianych ozdób — w sklepach z artykułami plastycznymi i rzemieślniczymi znajdziesz niemalowane drewniane kule, gwiazdy i figurki. Wymagają tylko farb i pędzla.
Ozdoby z suszek
Naturalne suszki — szyszki, suchary, lawendowe pęki, cynamon, anyż gwiazdkowy — to materiały, z których można tworzyć ozdoby o wyjątkowym folkowym charakterze.
Szyszkowe serce: szyszki nabija się na drewniany serduszko-szablon i skleja klejem. Efekt jest bogaty i rustykalny — wielkie serce szyszkowe na drzwiach lub przy kominku to dekoracja widoczna z daleka.
Cynamonowe laski lub gwiazdki anyżu można zawieszać bezpośrednio na choince lub łączyć z wstążkami i innymi dekoracjami. Pachną całym domem przez cały okres świąteczny.
Wianki ze suszonych ziół i kwiatów: lawendą, rozmaryn, liście eukaliptusa, suszone płatki różowe — zielono-szary wianek z naturalnych suszek to dekoracja w stylu botanical folk, idealna nad kominkiem lub na stole.
Podsumowanie
Ręcznie robione ozdoby choinkowe w stylu folk to tradycja, która wzbogaca święta o wyjątkowy, osobisty wymiar. Słomiane gwiazdki, bibułkowe kwiaty, malowane bombki i drewniane figurki — każda z tych technik jest dostępna dla każdego, bez względu na wiek i doświadczenie artystyczne. Poświęć kilka wieczorów na tworzenie ozdób przed Bożym Narodzeniem, a choinka stanie się prawdziwym albumem rodzinnych wspomnień.