Szydełkowanie to jedno z tych rzemiosł, które łączy pokolenia. Babcine serwetki na bufecie, koronkowe kołnierze przy sukienkach, szydełkowane zabawki dla dzieci — to obrazy znane każdemu. Ale szydełkowanie folk to coś więcej niż sentyment. To żywa technika, która dziś wkracza w świat nowoczesnego designu z motywami wprost z polskiej tradycji ludowej.
Szydełkowanie w tradycji ludowej
Szydełkowanie, choć wydaje się starożytne, jest techniką stosunkowo nową — pierwsze jednoznaczne dowody na jego stosowanie pochodzą z XIX wieku. Wcześniej podobne wyroby koronkowe powstawały technikami igłowymi lub na klockach. Szydełkowanie jako znana nam dziś forma zaczęło się w Europie Zachodniej i szybko zyskało popularność dzięki taniości narzędzia (jedno szydełko) i dostępności nici.
W Polsce szydełkowanie przyjęło się w połowie XIX wieku i szybko stało się rzemiosłem domowym. Kobiety z miast i wsi szydełkowały serwetki, obrusy, kołnierzyki i mankiety. Wzory przekazywano ustnie i przez schematyczne rysunki — wiele przekazów zapisano dopiero w XX wieku.
Tradycja szydełkowanych serwetek z motywami roślinnymi jest mocno zakorzeniona w polskiej kulturze. Białe lub ecru serwetki z kwiatowymi środkami i geometrycznymi bordiurami zdobiły każdą szanującą się chałupę. Wzory te są dziś zbierane przez miłośników rękodzieła i archiwizowane przez muzea etnograficzne.
Szydełkowanie góralskie ma własny charakter — grubsza wełna, ciemniejsze kolory i geometryczne wzory nawiązujące do ornamentyki zakopiańskiej. Szydełkowane rękawice, skarpety i czapki góralskie to wyroby, które łączą estetykę z praktycznością.
Serwetki z motywami folk
Serwetka szydełkowa z folkowym wzorem to klasyczny projekt o średnim poziomie trudności. Tradycyjne wzory opierają się na okrągłej lub kwadratowej kompozycji z kwiatowym centrum i geometryczną ramką.
Wzory łowickie na serwetce: róże, słoneczniki i geometryczne granice w intensywnych kolorach — kolorowe szydełkowane serwetki to odejście od tradycyjnej bieli, ale efekt jest efektowny i wyraźnie nawiązuje do estetyki łowickiej.
Wzory kaszubskie na serwetce: tulipany, serca i liście w ciemnoniebieskim na białym tle. Można to osiągnąć przez szydełkowanie aplikacji w kolorze niebieskim i przyszywanie ich do białej bazy, albo przez szydełkowanie techniką tapestry (smyczkowa, zaplatana).
Serwetka kurpiowska to wzory geometryczne: zygzaki, krzyże i gwiazdki w czerwieni na białym tle. Technika tapestry (zaplatana) pozwala tworzyć geometryczne wzory wielokolorowe bezpośrednio w szydełkowaniu, bez aplikacji.
Ozdoby szydełkowe
Szydełkowane ozdoby to rozległa kategoria — od bombek choinkowych po zakładki do książek i dekoracje ścienne.
Szydełkowane kwiaty to jeden z najprostszych projektów. Prosty kwiatek z sześciu płatków wykonuje się w 20–30 minut. Z takich kwiatków tworzy się girlandy, wianki, broszki i aplikacje na ubrania. W kolorach ludowych (czerwień, zieleń, żółć) i z białym konturem — wyglądają jak haftowane kwiaty łowickie.
Szydełkowane serca, gwiazdki i choinkowe ozdoby to popularny sezonowy projekt. Małe, wypchane watą figury szydełkowane w folkowych kolorach wyglądają uroczyście na choince lub jako dekoracje stołowe.
Szydełkowany lapacz snów z geometrycznym wzorem i piórkami to projekt łączący estetykę boho z ludową geometrią. Coraz popularniejszy w Polsce jako dekoracja ścienna.
Wzory do pobrania
W internecie dostępne są tysiące bezpłatnych wzorów szydełkowych z motywami folkowym. Kilka źródeł wartych uwagi:
Ravelry — największy portal dla szydełkowaczek i dziewiarek na świecie. Dziesiątki wzorów z motywami Skandynawii, polskiej tradycji i folkowych inspiracji. Duża część jest bezpłatna, premium wzory kosztują 3–10 dolarów.
Etsy — niezależni projektanci sprzedają własnoręcznie stworzone schematy. Polskie projektantki oferują wzory inspirowane motywami regionalnymi.
Pinterest — nie wzory per se, ale kopalnia wizualnych inspiracji, z której można przejść do konkretnych wzorów.
YouTube — polskie kanały szydełkarskie oferują szczegółowe tutoriale krok po kroku, szczególnie dla wzorów w kształcie kwiatów i aplikacji.
Szydełkowanie dla początkujących
Szydełkowanie jest techniką przyjazną dla dorosłych z zerowym doświadczeniem. Kilka podstawowych ściegów wystarczy, by stworzyć pierwsze projekty.
Łańcuszek to absolutna podstawa — seria węzłów na szydełku tworzących linię. Ścieg słupek (ang. single crochet) i słupek podwójny (double crochet) to budulce większości wzorów. Nauczenie się tych dwóch ściegów zajmuje 1–2 godziny.
Pierwsze projekty: zakładka do książki (prostokąt z łańcuszka i słupków), podkładka pod kubek (kwadrat lub koło) lub prosty kwiatek. Wszystkie można wykonać w kilka godzin.
Szydełko dobiera się do grubości nici. Nici cienkie (mulina, kordonek 10) — szydełko 1–1,5 mm, do serwetek i koronek. Nici średnie (bawełna 3-4) — szydełko 3–4 mm, do większości projektów dekoracyjnych. Nici grube (wełna chunky) — szydełko 8–12 mm, do poduszek i kocy.
Inspiracje folkowe
Folkowe inspiracje w szydełkowaniu to dziś silny trend. Polska estetyka wpływa na projektantki z całego świata — wzory inspirowane polskimi tkaninami, haftami i ceramiką pojawiają się na kolekcjach na Ravelry i Etsy.
Tapestry crochet (szydełkowanie zaplatane) pozwala tworzyć wielokolorowe wzory geometryczne — dokładnie takie, jak na polskich kilimach i kilimiach. Technika wymaga więcej skupienia, ale efekty są spektakularne.
Szydełkowanie aplikacji ludowych na ubrania i akcesoria to trend widoczny szczególnie w Polsce — bluzy, torby i kapelusze ozdobione szydełkowanymi kwiatkami w stylu łowickim czy kaszubskim są dostępne u niezależnych projektantów.
Podsumowanie
Szydełkowanie z motywami folk to połączenie żywej tradycji z nowoczesną estetyką. Od klasycznych serwetek z białą koronką po kolorowe aplikacje w stylu łowickim i tapestry crochet z geometrycznym wzorem — szydełkowanie oferuje coś dla każdego poziomu zaawansowania. Naucz się podstawowych ściegów i pozwól sobie na interpretację polskiej tradycji własnym szydełkiem.