Jarmarki i kiermasze ludowe w Polsce – kalendarz i przewodnik

Jarmarki i kiermasze wpisane są w polską tradycję od wieków. Dziś pełnią inną rolę niż w przeszłości – już nie są jedynym miejscem wymiany towarów – ale ich znaczenie kulturowe jest większe niż kiedykolwiek. To miejsca, gdzie twórcy ludowi spotykają się bezpośrednio z odbiorcami, gdzie można kupić przedmioty wykonane ręcznie i porozmawiać z rzemieślnikiem o jego pracy.

Największe jarmarki w Polsce

Festiwal Sztuki Ludowej w Krakowie odbywa się w lipcu na Rynku Głównym i jest jednym z najważniejszych wydarzeń poświęconych polskiemu rękodzielnictwu. Twórcy z całej Polski i z zagranicy prezentują rzeźbę, malarstwo, ceramikę, koronkarstwo, wycinankarstwo i inne tradycyjne rzemiosła. Impreza trwa kilka dni i przyciąga dziesiątki tysięcy zwiedzających.

Jarmark Dominikański w Gdańsku należy do najstarszych imprez targowych w Europie – historia targów u dominikanów sięga XIII wieku. Dziś trwa dwa tygodnie w sierpniu i łączy handel regionalny z ofertą kulturalną. Wśród setek stoisk znajdziemy wyroby bursztynnicze, ceramikę kaszubską i wyroby z drewna.

Jarmark Świętojański w Poznaniu to impreza nawiązująca do dawnych jarmarków świętojańskich, organizowana w okolicach 24 czerwca. Obok rękodzieła ludowego ważną rolę odgrywa muzyka i taniec.

Jarmark Folkowy w Kazimierzu Dolnym towarzyszy Festiwalowi Kapel i Śpiewaków Ludowych. Kazimierz od dekad jest centrum polskiego folkloru – regularnie przyjeżdżają tu twórcy z Lubelszczyzny, Sandomierszczyzny i regionów ościennych.

Targi Sztuki Ludowej w Nowym Targu – Podhale ma silną tradycję sprzedaży wyrobów regionalnych. W Nowym Targu regularnie odbywają się targi, na których można nabyć oscypki, ciupagi, wyroby skórzane i ceramikę góralską.

Jarmarki bożonarodzeniowe

Jarmarki bożonarodzeniowe cieszą się w Polsce rosnącą popularnością. Nawiązują do tradycji środkowoeuropejskiej, łącząc handel, muzyczne wydarzenia i tematyczną dekorację.

Jarmark Bożonarodzeniowy w Krakowie na Rynku Głównym to jeden z najbardziej znanych w Polsce. Trwa przez cały adwent, a jego stoiska oferują ręcznie robione ozdoby, pierniki, ceramikę i wyroby z drewna. Organizatorzy dbają o spójność artystyczną – wyroby muszą mieć związek z tradycją rzemieślniczą.

Jarmark Bożonarodzeniowy we Wrocławiu rozlewa się na Rynek, plac Solny i pobliskie ulice. To największy tego rodzaju jarmark w Polsce pod względem liczby stoisk. Obok wyrobów polskich można znaleźć produkty rękodzielnicze z całej Europy Środkowej.

Jarmark Bożonarodzeniowy w Warszawie organizowany jest na Placu Zamkowym i Nowym Świecie. Stolicę wyróżnia to, że kilka jarmarków działa jednocześnie w różnych punktach miasta.

Warto pamiętać, że jarmarki bożonarodzeniowe mają charakter bardziej handlowo-rozrywkowy niż czysto etnograficzny. Autentyczne wyroby ludowe mieszają się z masową produkcją. Przed zakupem warto zapytać sprzedawcę o pochodzenie i technikę wykonania.

Jarmarki wielkanocne

Polska tradycja wielkanocna jest bogata i różnorodna regionalnie. Jarmarki wielkanocne koncentrują się na rękodziele związanym z Wielkanocą – pisankach, palmach, dekoracjach ze słomy i bibuły.

Jarmark Wielkanocny w Krakowie poprzedza tradycyjną Palmową Niedzielę na Rynku. W sobotę organizowany jest konkurs palm wielkanocnych – do Krakowa przyjeżdżają twórcy z Lipnicy Murowanej i okolicznych wsi, gdzie robienie palm to żywa tradycja. Palmy liczą nieraz kilka metrów.

Kiermasze palemek w Łowiczu i na Kurpiach odbywają się na tydzień przed Wielkanocą. Łowicz i okolice znane są z wyjątkowo kolorowych palm z kwiatów papierowych i bibuły. Kurpie tworzą palmy z witek brzozowych ozdobionych suszonymi kwiatami.

Targi pisankarskie organizowane są w wielu miejscach w Polsce – w Rzeszowie, Toruniu, Łowiczu. Pisanka jako zjawisko artystyczne jest w Polsce niezwykle różnorodna: woskowane, drapane, malowane farbami, skrobane – każdy region ma swoje techniki.

Kiermasze rękodzieła

Kiermasze rękodzieła to osobna kategoria – skupiają wytwórców niekoniecznie związanych z folklorem, ale tworzących ręcznie, w małych seriach. W ostatnich latach tego rodzaju imprezy bardzo się rozwinęły w polskich miastach.

Targi Rzeczy Ładnych odbywają się cyklicznie w kilku dużych miastach – Warszawie, Krakowie, Trójmieście. Łączą rękodzieło tradycyjne z wzornictwem współczesnym. Znajdziemy tu ceramikę inspirowaną folklorem, tkaniny, biżuterię, wyroby ze skóry.

Slow Market to nazwa kilku niezależnych inicjatyw organizowanych w różnych miastach, promujących lokalnych twórców. Nacisk kładziony jest na jakość wykonania i świadome wytwórstwo.

Kiermasze przy muzeach etnograficznych i w skansenach to szczególna kategoria. Są zazwyczaj mniejsze, ale starannie selekcjonowane – biorą w nich udział twórcy certyfikowani lub rekomendowani przez muzea. Poziom autentyczności jest tu najwyższy.

Co warto kupić na jarmarku

Jarmark to doskonałe miejsce na zakup przedmiotów, które są zarówno pamiątką, jak i użytkowym wyrobem rzemieślniczym.

Ceramika to jeden z najpopularniejszych zakupów. Garncarstwo polskie ma silną regionalną specyfikę – ceramika bolesławiecka z niebieskim wzorem, ceramika łowicka z charakterystycznym ornamentem, ceramika z Opoczna, fajans kielecki. Kupując bezpośrednio od twórcy, mamy pewność autentyczności.

Rzeźba w drewnie – postacie świętych, zwierząt, sceny rodzajowe – to jeden z najbardziej charakterystycznych wyrobów polskiej sztuki ludowej. Regiony rzeźbiarskie to przede wszystkim Podhale, Łowickie, Lubelszczyzna i Kurpie. Ceny różnią się znacznie w zależności od rozmiaru i doświadczenia twórcy.

Wycinanki i papieroplastyka – wycinanki łowickie, kurpiowskie i sieradzkie są rozsławione na cały świat. Na jarmarkach można kupić zarówno tradycyjne wzory wielobarwne, jak i nowoczesne interpretacje.

Tkaniny i hafty – kilimi, pasy kontuszowe, hafty krzyżykowe z Małopolski i Podkarpacia to wyroby zarówno dekoracyjne, jak i użytkowe. Regionalna tkanina dwuosnowowa z Bukowiny Tatrzańskiej czy łowicki haft na płótnie to przedmioty wyjątkowe.

Wyroby ze słomy i wikliny – koszyki wiklinowe, pająki ze słomy, wieńce dożynkowe to drobne wyroby, które doskonale nadają się jako prezent lub element wystroju wnętrza.

Kalendarz wydarzeń

Orientacyjny kalendarz ważnych jarmarków i kiermaszów ludowych w Polsce:

Marzec – kwiecień – kiermasze wielkanocne w Krakowie (palmy krakowskie), Łowiczu, na Kurpiach; jarmarki wielkanocne w większości dużych miast.

Maj – czerwiec – Jarmark Świętojański w Poznaniu (czerwiec); pierwsze imprezy plenerowe przy skansenach; targi rzemiosła na Rynku w Kazimierzu Dolnym.

Lipiec – Festiwal Sztuki Ludowej w Krakowie; Jarmark Folkowy podczas Festiwalu Kapel w Kazimierzu Dolnym; targi regionalne na Podhalu.

Sierpień – Jarmark Dominikański w Gdańsku (największy, trwa dwa tygodnie); liczne dożynki regionalne połączone z kiermaszami.

Wrzesień – październik – dożynkowe imprezy plenerowe przy skansenach; kiermasze jesienne w miastach.

Listopad – grudzień – jarmarki bożonarodzeniowe w Krakowie, Wrocławiu, Warszawie, Gdańsku i dziesiątkach mniejszych miast; kiermasze adwentowe przy parafiach i muzeach.

Podsumowanie

Jarmarki i kiermasze ludowe to nie tylko okazja do zakupów, lecz żywe centrum kultury. Rozmowa z twórcą, obserwowanie procesu tworzenia, możliwość zlecenia konkretnego zamówienia – to wartości, których nie da się zastąpić zakupem przez internet. Warto planować wyjazdy tak, by trafić na największe imprezy w regionie, który odwiedzamy. Polska oferuje pod tym względem niezwykłe bogactwo przez cały rok.