Brathanki - folkowy fenomen przełomu wieków

Brathanki to polski zespół muzyczny założony w 1998 roku, który na przełomie lat 90. i 2000. wywołał prawdziwą burzę w polskiej muzyce popularnej. Połączyli brzmienia ludowe z popem i rockiem, a ich debiutancki album "Ano!" rozszedł się w nakładzie uprawniającym do czterokrotnej platyny - dowód, że polska muzyka z korzeniami potrafi trafić pod strzechy nie tylko folkowych znawców, lecz i przeciętnego słuchacza radia.

Kim są Brathanki - skład i historia zespołu

Brathanki powstali w 1998 roku z inicjatywy Janusza Musa - akordeonisty, który wcześniej współpracował z czołówką polskiej estrady, w tym z Marylą Rodowicz, Renatą Przemyk, Edytą Górniak i Justyną Steczkowską. Rdzeń instrumentalny budują muzycy aktywni od samego początku: Stefan Błaszczyński (flet), Grzegorz Piętak (gitara basowa), Piotr Królik (perkusja) oraz Adam Prucnal (skrzypce i instrumenty klawiszowe).

Przez lata twarz wokalna zespołu zmieniała się kilkakrotnie. Pierwszą wokalistką była Hania Chowaniec-Rybka (1998), jednak to Halina Mlynkova - śpiewająca w Brathnakach od 1999 do 2003 roku - stała się symbolem zespołu w jego złotym okresie. To właśnie jej głos zapamiętały miliony słuchaczy z przebojów z płyt "Ano!" i "Patataj". Po odejściu Mlynkovej przez kilka lat śpiewały kolejno Anna Mikoś (2003-2004), Magdalena Rzemek (2003-2005) i Ola Chodak (2006-2009). Od 2009 roku mikrofonów strzeże Agnieszka Dyk - wokalistka, która pięć lat wcześniej wygrała odcinek programu "Szansa na sukces" właśnie z repertuarem Brathanków. Skład gitarowy uzupełnił Wiktor Tatarek (od 2009), zastępując Jacka Królika, który grał w zespole od samego początku przez jedenaście lat.

Początki - muzyczna erupcja 2000 roku

Debiutancki album "Ano!" ukazał się 27 marca 2000 roku nakładem Sony Music. Moment był nieprzypadkowy - Polska przeżywała wtedy falę zainteresowania muzyką z korzeniami, którą zapoczątkowali wcześniej Grzegorz Ciechowski, duet Kayah i Goran Bregović oraz Golec uOrkiestra. Brathanki wskoczyli na tę falę z rozmachem i klasą.

Singiel "Czerwone korale" trafił na szczyt praktycznie wszystkich ówczesnych list przebojów - polskiej, europejskiej, list HitFm, RMF FM, Eski, teledyskowych MTV i VIVA. Album dotarł do piątego miejsca oficjalnej listy sprzedaży OLiS, a za całkowitą sprzedaż zespół otrzymał certyfikat czterokrotnie platynowej płyty od ZPAV. Rzadko zdarza się, by debiutant sięgał tak wysoko w tak krótkim czasie.

Na gali Fryderyków 2000 (wręczanych w marcu 2001) Brathanki otrzymali nominacje w czterech kategoriach naraz: fonograficzny debiut roku, grupa roku, piosenka roku (za "Czerwone korale") i album roku - muzyka tradycji i źródeł (za "Ano!"). Był to wyraźny sygnał, że środowisko muzyczne dostrzegło w nich nie chwilową modę, lecz prawdziwy artystyczny fenomen.

Nieco później pojawiły się jednak komplikacje - media ujawniły, że kilka piosenek z "Ano!" (w tym "Czerwone korale") to kompozycje węgierskiego muzyka Ferenca Sebő, nie - jak sądzono - anonimowe melodie ludowe. Brathanki zapewniali, że działali w dobrej wierze, przekonani o tradycyjnym, bezautorskim rodowodzie melodii. Sprawa zakończyła się porozumieniem: Sebő zagrał z zespołem wspólne koncerty i wziął udział w nagraniach drugiej płyty.

Styl i brzmienie - folk w sercu, pop na antenie

Muzykę Brathanków trudno wcisnąć w jedną szufladkę. Oficjalnie mówi się o folku, rocku, popie i funku - i wszystko to jest prawdą równocześnie. Fundament stanowi instrumentarium typowe dla muzyki ludowej i tradycji: akordeon Janusza Musa, flet Stefana Błaszczyńskiego, skrzypce Adama Prucnala. Do tego dochodzi elektryczna gitara, mocna sekcja rytmiczna i nowoczesna produkcja dźwięku, która sprawia, że płyty Brathanków brzmią świeżo nawet po latach.

To właśnie ta dwubiegunowość - korzeń i nowoczesność - zadecydowała o sukcesie. Brathanki nie nagrywali muzeum, lecz żywą muzykę, która potrafi bawić na dyskotece i wzruszać na ludowym festiwalu. Melodie czerpali z tradycji - co niekiedy, jak w przypadku Ferenca Sebő, okazywało się bardziej złożone niż się wydawało - ale oprawiali je w produkcję zgodną z estetyką przełomu tysiącleci.

Charakterystyczne są też refreny - chwytliwe, często wielogłosowe, osadzone w rytmicznych figurach kojarzących się z muzyką biesiadną i taneczną, ale bez kiczu i przewidywalności. Wokalistki kolejnych epok wnosiły własne barwy: Halina Mlynkova - ciepłe i soulowe, Agnieszka Dyk - czyste i folkowe.

Najważniejsze albumy

Ano! (2000)

Debiutancki album z 27 marca 2000 roku, wydany przez Sony Music. Pięciokrotnie notowany na liście OLiS, czterokrotna platyna ZPAV. Zawiera największe przeboje pierwszego okresu działalności zespołu. To właśnie "Ano!" sprawił, że Brathanki stali się nazwą rozpoznawaną w całej Polsce, a folk przestał być gatunkiem zarezerwowanym wyłącznie dla słuchaczy festiwali regionalnych.

Patataj (2001)

Drugi album studyjny, wydany 11 czerwca 2001 roku przez Sony Music. Dotarł do trzeciego miejsca listy OLiS i uzyskał certyfikat platynowej płyty. Na gali Fryderyków (23 kwietnia 2002) album zdobył nagrodę w kategorii album roku etno/folk. "Patataj" pokazał, że "Ano!" nie był jednorazowym strzałem - Brathanki potwierdzili klasę i utrzymali artystyczny poziom w trudnym dla każdego artysty momencie, jakim jest "drugi album".

Galoop (2003)

Trzeci album studyjny, wydany 3 listopada 2003 roku. Nagrany już bez Haliny Mlynkovej (nowe wokalistki: Anna Mikoś i Magdalena Rzemek), nie powtórzył komercyjnego sukcesu poprzedników - dotarł do miejsca 39. na liście OLiS. Mimo to album zawiera interesujące nagrania i pokazuje ewolucję brzmienia zespołu.

Brathanki grają Skaldów (2011)

Album hołd dla legendy polskiego rocka folkowego - zespołu Skaldowie. Nagrany z Agnieszką Dyk, wydany w 2011 roku przez QM Music. Projekt pokazuje, że Brathanki rozumieją szerszy kontekst polskiej muzyki z korzeniami i potrafią wchodzić w dialog z jej historią.

Kolędy (2012) i moMtyle (2014)

Dwa późniejsze albumy studyjne z Agnieszką Dyk w składzie. "Kolędy" (Sony Music, 2012) - projekt świąteczny. "moMtyle" (Polskie Radio, 2014) - powrót do muzyki oryginalnej.

Największe przeboje Brathanków

Lista hitów Brathanków to przekrój przez polskie listy przebojów przełomu wieków. Wszystkie poniższe tytuły to single oficjalnie notowane na listach i potwierdzone w dyskografii:

• "Czerwone korale" - numer jeden na wszystkich ważnych polskich listach (2000), symbol zespołu
• "Gdzie ten, który powie mi" - kolejny numer jeden z debiutanckiego albumu (2000)
• "Modliła się dziewczyna" - czwarte miejsce na polskiej liście (2000)
• "Siebie dam po ślubie" - drugie miejsce na polskiej liście (2001)
• "Heniek" - siódme miejsce na polskiej liście (2001)
• "W kinie, w Lublinie - kochaj mnie" - numer jeden na wszystkich listach z drugiego albumu (2001)
• "Za wielkim morzem Ty" - piąte miejsce na polskiej liście (2002)
• "W nas ciepło wiosen" - utwór zgłoszony do finału "Piosenka dla Europy 2006", gdzie Brathanki zajęli ósme miejsce

Nagrody i wyróżnienia

Najważniejszą nagrodą w historii zespołu jest Fryderyk za album roku etno/folk, przyznany na gali 23 kwietnia 2002 roku za płytę "Patataj". Do tego dochodzą cztery nominacje fryderykowskie za debiutancki album "Ano!" (2001) oraz certyfikaty ZPAV: czterokrotna platyna za "Ano!" i platyna za "Patataj".

W 2006 roku Brathanki reprezentowali Polskę w krajowych eliminacjach do Eurowizji z utworem "W nas ciepło wiosen", zajmując ósme miejsce. W 2018 roku bez powodzenia zgłosili utwór "W niedzielę" do krajowych eliminacji do 63. Konkursu Piosenki Eurowizji.

Miejsce Brathanków w polskim folku

Brathanki są częścią szerszego zjawiska, które zmieniło obraz polskiej muzyki popularnej na przełomie XX i XXI wieku. Razem z Kayah i Bregoviciem, Grzegorzem Ciechowskim oraz Golec uOrkiestrą stworzyli klimat, w którym folk przestał być egzotyczną niszą, a stał się pełnoprawnym nurtem mainstreamu.

Ich fenomen polega na tym, że nie uczynili z muzyki ludowej produktu turystycznego ani jarmarcznej atrakcji. Potraktowali ją poważnie - jako żywy materiał zdolny do transformacji, dialogu z teraźniejszością i emocjonalnego oddziaływania na słuchaczy, którzy z tradycją zetknęli się może tylko przez babcine opowieści. To właśnie ta autentyczność - połączona z profesjonalną produkcją i chwytliwymi melodiami - sprawiła, że "Ano!" trafił do tak różnych domów.

Brathanki udowodnili też, że zmiana składu (szczególnie wokalistek) nie musi oznaczać końca zespołu. Przetrwali kilka takich przemian, nagrywając albumy z różnymi głosami i zachowując ciągłość brzmienia dzięki stałemu trzonowi instrumentalnemu.

Dziś Brathanki są chętnie wspominani jako jeden z emblematycznych polskich projektów folkowych tamtej dekady - punkt odniesienia w rozmowach o tym, jak muzyka tradycyjna może wejść do masowego obiegu bez utraty duszy.

FAQ - najczęstsze pytania o Brathanki

Kiedy powstały Brathanki?

Brathanki zostały założone w 1998 roku przez Janusza Musa.

Kto śpiewał w Brathnakach?

Przez lata w Brathnakach śpiewały kolejno: Hania Chowaniec-Rybka (1998), Halina Mlynkova (1999-2003), Anna Mikoś (2003-2004), Magdalena Rzemek (2003-2005), Ola Chodak (2006-2009) i Agnieszka Dyk (od 2009).

Jaki jest najsłynniejszy przebój Brathanków?

Najsłynniejszym przebojem Brathanków jest "Czerwone korale" z 2000 roku - singiel, który dotarł jednocześnie na szczyt polskiej, europejskiej i większości branżowych list przebojów.

Ile płyt sprzedały Brathanki?

Debiutancki album "Ano!" (2000) uzyskał certyfikat czterokrotnie platynowej płyty ZPAV. Drugi album "Patataj" (2001) - certyfikat platynowej płyty.

Czy Brathanki zdobyły Fryderyka?

Tak - Brathanki zdobyły Fryderyka za album roku etno/folk w 2002 roku (za płytę "Patataj"). Wcześniej otrzymały cztery nominacje fryderykowskie za debiutancki album "Ano!".

Jaki gatunek muzyczny grają Brathanki?

Brathanki grają muzykę łączącą folk, pop, rock i funk. Ich brzmienie bazuje na tradycji muzyki ludowej, wzbogaconej o nowoczesną produkcję i elementy muzyki rozrywkowej.