Golec uOrkiestra - bracia Golec i góralski big-beat

Golec uOrkiestra to jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich zespołów folkowych - duet braci bliźniaków z Milówki w Beskidzie Żywieckim, który od 1998 roku buduje własny, natychmiast rozpoznawalny świat dźwięku: trombity i dudy żywieckie spotkały się tu z trąbką, puzonem i bębnem basowym, a muzyka górali Beskidu Żywieckiego trafiła na szczyt list przebojów. Ich historia to dowód, że korzenie nie muszą ciążyć - mogą wystrzelić prosto w górę.

Kim są bracia Golec - serce zespołu

Golec uOrkiestra to przede wszystkim Paweł i Łukasz Golec - bracia bliźniacy urodzeni w Milówce na Żywiecczyźnie. Obaj muzycy wyrośli w górach Beskidu Żywieckiego, gdzie kultura góralska - jej muzyka, obrzędy i język - była żywym elementem codzienności, a nie skansenem do zwiedzania. To zaważyło na całym ich artystycznym DNA.

Łukasz Golec gra na trąbce, skrzydłówce i trombicie, Paweł - na puzonie, tubie i trombicie. Obaj śpiewają. To połączenie instrumentów blaszanych ze słowiańską melodyką nie jest przypadkowe: bracia szukali brzmienia, które jednocześnie zakorzenione jest w tradycji i brzmi nowocześnie - nawet odważnie.

Trzecim filarem zespołu od samego początku jest Edyta Golec (z domu Mędrzak, żona Łukasza) - altówka i wokal. Przez lata skład rozrastał się o skrzypce (Jarosław Zawada, Zbigniew Michałek), gitarę basową i kontrabas (Robert Szewczuga), gitarę i produkcję (Łukasz Pilch) oraz instrumenty klawiszowe i akordeon (Piotr Kalicki). Nieodłącznym elementem brzmienia były też gajdy śląskie i dudy żywieckie.

Przed założeniem własnego projektu bracia działali w wielokrotnie nagradzanym Alchemik Acoustic Jazz Sextet i pracowali jako muzycy sesyjni dla wielu polskich gwiazd.

Historia i początki - od Golec Folk Band do fenomenu

Zespół powstał w 1998 roku, początkowo pod nazwą Golec Folk Band. Według Wikipedii pomysł zrodził się spontanicznie, jako naturalna konsekwencja wspólnego muzykowania - bracia i ich przyjaciele grali razem, bo po prostu nie potrafili nie grać.

Zanim ukazała się pierwsza płyta, Golcowie zdobywali sceny festiwalowe w Polsce i za granicą: Folk Fiesta w Ząbkowicach Śląskich, Szolnok Folk Festiwal na Węgrzech, Tydzień Kultury Beskidzkiej w Żywcu i Wiśle, Bielska Zadymka Jazzowa, Bracki Jazz Festiwal w Cieszynie. Grali też w klubach muzycznych - bez rozgłosu, ale z coraz wyraźniej ukształtowanym stylem.

W 1999 roku ukazał się debiutancki album, zatytułowany po prostu "Golec uOrkiestra 1" (wydawca: Accord). Płyta połączyła brzmienia góralskie z muzyką latynoską, rock'n'rollową, jazzową i ska. Sukces był natychmiastowy: album sprzedał się w ponad 200 000 egzemplarzach i przyniósł zespołowi Fryderyka za fonograficzny debiut roku (nagroda za rok 1999).

Rok 2000 przyniósł kolejny przełom. TVP1 wyemitowała program "Cieszyn kontra Puck", który otworzył Golcom drzwi do telewizyjnych festiwali. Album "Golec uOrkiestra 2" (Golec Fabryka, 10 października 2000) zadebiutował na pierwszym miejscu listy OLiS i sprzedał się w ponad 400 000 egzemplarzach, zdobywając czterokrotną platynową płytę ZPAV. Na 38. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu zespół otrzymał Superjedynkę dla zespołu roku. Piosenki "Lornetka" i "Słodycze" trafiły na szczyty list radiowych i telewizyjnych.

W tym czasie zespół wyrobił sobie tak silną markę, że wspomniał o nim prezydent Stanów Zjednoczonych George W. Bush podczas wizyty w Polsce, cytując słowa "tu na razie jest ściernisko, ale będzie San Francisco".

Rok 2002 przyniósł trzeci album - "Golec uOrkiestra 3" (marzec 2002), który dotarł na pierwsze miejsce OLiS i uzyskał platynową płytę ZPAV. Do produkcji zaproszono chór cerkiewny "Oktoich", co jeszcze mocniej osadzało muzykę w słowiańskim korzeniu. Singiel "Kto się ceni" zdobył nagrodę słuchaczy Dragon RMF FM.

W 2004 roku ukazał się "Golec uOrkiestra 4" - brzmieniowy zwrot w kierunku pop-rocka, z rozbudowanymi instrumentami klawiszowymi i nowoczesnymi riffami gitarowymi. Płyta uzyskała platynę ZPAV przy sprzedaży ponad 70 000 egzemplarzy.

W 2009 roku - na dziesięciolecie - zespół zagrał jubileuszowy, 1000. koncert podczas Sopot Trendy Festiwal, transmitowany przez Polsat. Tego samego roku ukazał się album "Golec uOrkiestra 5" (maj 2009, Golec Fabryka), który uzyskał złotą płytę ZPAV.

Na 50. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu za piosenkę "Młody maj" zespół otrzymał "Superpremierę 2013", "Superpremierę Programu I Polskiego Radia 2013" oraz nagrodę "Artysta bez granic" TVP Polonia dla najpopularniejszego polskiego artysty poza granicami kraju, a także honorową nagrodę Prezesa Zarządu Telewizji Polskiej "Ikona Festiwalu".

W 2019 roku bracia Golec zostali odznaczeni Złotą Odznaką Honorową za Zasługi dla Województwa Śląskiego. W 2022 roku, przy okazji 59. Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, zespół odsłonił swoją gwiazdę w Alei Gwiazd Festiwalu Polskiej Piosenki.

Styl i brzmienie - czym jest góralski big-beat

Golec uOrkiestra to projekt, który nie dał się zamknąć w jednej szufladce. Ich bazą jest muzyka łuku Karpat - góralska melodyka, rytmika i instrumentarium Beskidu Żywieckiego. Trombita (alpejski róg karpackich górali), gajdy śląskie i dudy żywieckie budują rdzeń etnosu. Do tego dochodzą instrumenty blaszane - trąbka, puzon, tuba - które nadają brzmieniu moc orkiestry dętej, a nie kameralnego zespołu folkowego.

Na tę bazę nakładają się elementy popu, muzyki alternatywnej, rock'n'rolla, rhythm and bluesa i jazzu. To nie jest folkloryzm - to świadoma fuzja. Bracia Golec nie cytują tradycji, lecz rozmawiają z nią na równych prawach.

Istotne jest też słowiańskie zakorzenienie. Zaproszenie chóru cerkiewnego "Oktoich" do pracy nad trzecim albumem nie było przypadkowe - zespół zawsze myślał o swojej muzyce szerzej niż tylko "góralska kapela z Żywca". Wspólnota karpacka, słowiańska melizmatyka, obrzędowa śpiewność - te elementy przenikają kolejne płyty, nawet gdy stylistycznie przesuwają się w kierunku pop-rocka.

Charakterystyczny jest też humor i energia sceniczna. Golec uOrkiestra potrafi grać poważnie, ale nigdy ze śmiertelną powagą - co zapewne pomogło im zdobyć publiczność, która normalnie do folku nie zagląda.

Najważniejsze albumy

Wszystkie daty i dane sprzedażowe poniżej pochodzą z polskiej Wikipedii.

Golec uOrkiestra 1 (7 września 1999, Accord) - debiut. Sprzedaż: ponad 200 000 egzemplarzy. Certyfikat: 2x platynowa płyta ZPAV. Nagroda: Fryderyk za fonograficzny debiut roku.

Golec uOrkiestra 2 (10 października 2000, Golec Fabryka) - szczyt listy OLiS. Sprzedaż: ponad 400 000 egzemplarzy. Certyfikat: 4x platynowa płyta ZPAV. Superjedynka dla zespołu roku na 38. KFPP w Opolu.

Golec uOrkiestra 3 (13 marca 2002, Golec Fabryka) - z chórem "Oktoich". Sprzedaż: ponad 100 000 egzemplarzy. Certyfikat: platynowa płyta ZPAV. Numer 1 na OLiS.

Golec uOrkiestra 4 (28 czerwca 2004, Golec Fabryka) - zwrot poprockowo-brzmieniowy. Sprzedaż: ponad 70 000 egzemplarzy. Certyfikat: platynowa płyta ZPAV. Pozycja 6 na OLiS.

Golec uOrkiestra 5 (29 maja 2009, Golec Fabryka) - jubileuszowy, dziesiąty rok działalności. Sprzedaż: ponad 15 000 egzemplarzy. Certyfikat: złota płyta ZPAV.

Nieziemskie granie dla Ciebie Panie (5 grudnia 2005, Golec Fabryka) - dwupłytowy album kolęd i pastorałek, pozycja 17 na OLiS.

Koncert kolęd i pastorałek w bazylice jasnogórskiej (24 listopada 2014) - sprzedaż: ponad 30 000 egzemplarzy. Certyfikat: platynowa płyta ZPAV.

The Best of Golec uOrkiestra (15 października 2013, Golec Fabryka) - kompilacja, pozycja 33 na OLiS. Certyfikat: złota płyta ZPAV.

Największe przeboje - utwory, które zna Polska

Z ponad dwudziestu lat działalności Golec uOrkiestra wyniósł ze sobą zestaw piosenek, które weszły do kanonu polskiej muzyki popularnej. Według Wikipedii do największych przebojów należą:

"Szarpany", "Lornetka", "Słodycze", "Pędzą konie", "Nie ma nic", "Kto się ceni", "Bo lato rozpala", "Pomarańcza", "Życie jest muzyką", "Młody maj", "Ściernisko", "Crazy Is My Life" - oraz utwór "Leć muzyczko", skomponowany i zadedykowany papieżowi Janowi Pawłowi II, wykonany m.in. podczas zakończenia papieskiej pielgrzymki do Polski w 2002 roku. Piosenka ta stała się hymnem kilku szkół noszących imię Jana Pawła II.

W późniejszym okresie do listy przebojów dołączyło "Górą Ty" (z Gromee, gościnnie Bedoes), które dotarło na pozycje numer 1 i 2 na różnych listach przebojów w 2019 roku, a także "Janosik" - singiel Bedoesa i Kubi Producenta z gościnnym udziałem Golec uOrkiestra.

Piosenka "Ściernisko" zyskała szczególną sławę po wspomnianym przez prezydenta Busha cytacie - co tylko pokazuje, jak głęboko muzyka Golców weszła w tkankę polskiej popkultury.

Golec uOrkiestra w polskim folku - miejsce i znaczenie

Golec uOrkiestra to jeden z tych zespołów, które zmieniły wyobrażenie Polaków o tym, czym może być muzyka ludowa. W drugiej połowie lat 90. folk kojarzone było albo z salami wiejskich świetlic, albo z hermetycznym środowiskiem miłośników etno. Golcowie - razem z Brathankami, Zakopower i kilkoma innymi - pokazali, że tradycja góralska może wybrzmiewać z ekranu TVP1 i szczytów list OLiS, i nikomu nie robi to krzywdy.

Co ważne z kulturowego punktu widzenia: Golec uOrkiestra nigdy nie grali "folku dla niechcących słuchać folku" przez ukrywanie jego rodowodu. Trombita i gajdy śląskie zostają na miejscu - po prostu dochodzi do nich puzon i sekcja rytmiczna zdolna rozruszać festiwalową publiczność. To szacunek do źródeł połączony ze śmiałością formy.

Przez ponad 1500 koncertów - w Polsce i za granicą, m.in. w USA, Kanadzie, Watykanie, Wielkiej Brytanii, na Węgrzech i Ukrainie - zespół nieustannie buduje most między góralszczyzną a światem. Kto choć raz słyszał trombity Golców w akcji, rozumie, że ta muzyka nie potrzebuje żadnego tłumaczenia.

Ich własna wytwórnia - Golec Fabryka - od początku lat 2000 służyła za zaplecze produkcyjne i wydawnicze. To model niezależności, który w polskim folk-popie był wówczas rzadkością.

Poznaj więcej o polskich zespołach folkowych - sprawdź nasz profil Brathanków, innego pioniera góralskiego folku na szeroką scenę.

FAQ - najczęstsze pytania o Golec uOrkiestra

Skąd pochodzi Golec uOrkiestra?

Zespół pochodzi z Milówki - miejscowości w Beskidzie Żywieckim (województwo śląskie). To stamtąd wywodzą się bracia Paweł i Łukasz Golec, założyciele i filary grupy.

Kiedy Golec uOrkiestra założyli swój zespół?

Golec uOrkiestra powstał w 1998 roku, początkowo pod nazwą Golec Folk Band. Pierwszy album ukazał się w 1999 roku.

Jakie instrumenty gra Golec uOrkiestra?

Trąbka, skrzydłówka, puzon, tuba, trombita, altówka, skrzypce, gajdy śląskie, dudy żywieckie, gitara basowa, kontrabas, gitara, instrumenty klawiszowe i akordeon. Instrumentarium łączy klasyczne instrumenty blaszane z tradycyjnymi narzędziami góralskimi.

Jakie nagrody zdobył Golec uOrkiestra?

Fryderyk za fonograficzny debiut roku (1999), Fryderyk za album roku muzyka korzeni (2000), Superjedynka dla zespołu roku na 38. KFPP w Opolu, "Superpremiery 2013" i nagrodę "Ikona Festiwalu" na 50. KFPP w Opolu, nagroda "Artysta bez granic" TVP Polonia, Złota Odznaka Honorowa za Zasługi dla Województwa Śląskiego (2019), gwiazda w Alei Gwiazd KFPP w Opolu (2022).

Ile albumów studyjnych nagrał Golec uOrkiestra?

Pięć albumów studyjnych: "Golec uOrkiestra 1" (1999), "2" (2000), "3" (2002), "4" (2004) i "5" (2009), a także kilka albumów świątecznych i koncertowych oraz kompilację "The Best of Golec uOrkiestra" (2013).

Co oznacza "u" w nazwie Golec uOrkiestra?

Nazwa nawiązuje do pisowni gwarowej - w gwarze góralskiej "u" pojawia się przed wyrazem "orkiestra" jako przyimek charakterystyczny dla dialektu Beskidu Żywieckiego. To świadome zaznaczenie regionalnej tożsamości już w nazwie zespołu.